Bonum Cursum

Mało imprez biegowych uraczyłem swoją obecnością w tym roku. Z wyrypami raczej podobnie, chyba że mowa o takich spontanicznych, zorganizowanych przez siebie i głównie w celach treningowych. Plany na nowy rok? Proste – więcej startów, dłużej…

Obecny rok, w kontekście treningowym, wcale nie był taki najgorszy. 2500 km w biegu i około 3500 km na rowerze. Ewidentnie wypadało by to przełożyć ja dłuższy crossduathlon w nowym roku.

Do ciekawszych startów trzeba zaliczyć szybka polówkę w Gryfinie, bieg w Świdnicy oraz oczywiście Sudecką Setkę czy Nocna Ściemę. Był też bieg w Hadze, który się nie odbył…

Plany na 2020 rok

MARATHON W PIERWSZYM KWARTALE ROKU W POLSCE

DFBG

ULTRA TRAIL W KANADZIE/ TORONTO MARATHON W PAŹDZIERNIKU

ULTRAMARATON ZIMOWY,

plany bardzo flexi…

 

 

 

 

Płonia to prawobrzeżna część Szczecina położona pomiędzy Śmierdnicą, Kijewem, Strugą i Oleszną. Na początku lat siedemdziesiątych została włączona ponownie w granice Szczecina. Jest peryferyjną część miasta.

I Historia

Najstarsze mijesce (dawna wieś) skupione jest wokół kościoła przy ul Klonowej. Druga część osiedla o rzadkiej i rozproszonej zabudowie składa się z pojedynczych budynków pochodzących z początku XX wieku, która przeplata się z nowo wybudowanymi domkami jednorodzinnymi. Trzecia część zabudowań skupiła się przy ul. Przyjaźni, Tartacznej i sąsiednich. Są to punktowce wzniesione w latach 70. Ta część dzielnicy jest przeznaczona pod dalszą zabudowę mieszkalną.

Wieś założyli w XIII w. osiedlający się na słowiańskim do tej pory Pomorzu niemieccy osadnicy. Wkrótce potem osada stała się posiadłością klasztoru w Kołbaczu i należała do niego aż do czasów reformacji. Podczas toczonej w I połowie XIII w. wojny 30-letniej wieś w znacznej części opustoszała, mieszkało tu tylko 12 rodzin, a wiele pól leżało odłogiem. W XIX w. w miejscowości pracowało aż pięć cegielni korzystających z bogatych w tej okolicy pokładów gliny, a w pobliskiej Strudze działała papiernia. W marcu 1945 r. wojska niemieckie urządziły tu silny punkt oporu i Armia Czerwona zdobyła miejscowość po bardzo zaciętych walkach. Po wojnie dzielnica nabrała charakteru przemysłowego.

Zlokalizowana obok Śmierdnicy, była siedzibą władz gminy Śmierdnica. Do 1972 r, z przerwą na lata 1939 – 45, Płonia wchodziła w skład powiatu gryfińskiego.

II płoński kościół i nekropolia

Istnienie kościoła w Płoni odnotowuje się już w początku XIV wieku. W matrykule z 1568 roku zawarta jest informacja o prawie do połowu ryb w rzece Płonia, przyznane kaznodziei kościoła w Płoni. W XVIII-wiecznych źródłach kościół w Płoni wymieniany jest jako kościół parafialny filii w Podjuchach.

Średniowieczny kościół istniał do 2 połowy XIX wieku, kiedy to postawiono obecną budowlę. Stanowi ona salową bryłę z dostawioną od strony zachodniej wieżą. Kościół wzniesiono w konstrukcji ryglowej z wypełnieniem z cegły, na kamiennej podmurówce. Górne piętra wieży zostały odeskowane, a hełm wieńczący całość pokryto gontem. Na wieży zawieszone były trzy dzwony. 25 stycznia 1947 roku kościół został poświęcony przez ks. Kazimierza Świetlińskiego, który nadał mu wezwanie Najświętszej Rodziny. W 1979 roku wstawiono w oknach witraże wykonane przez B. Ratajskiego.

Cmentarz przykościelny przy ul. Klonowej  to najstarszy cmentarz ewangelicki w Płoni funkcjonujący wokół kościoła pw. Najświętszej Rodziny zlokalizowanego na nawsiu, przy ul. Klonowej 14-16.

Zgodnie z tradycją chowania zmarłych w cieniu świątyni, cmentarz w Płoni powstał prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku wraz z budową kościoła, na równym terenie, otoczonym kamiennym murem. We wschodniej części przykościelnego terenu już wówczas rosła zabytkowa lipa św. Ottona. Brak źródeł nie pozwala odtworzyć dokładnej historii cmentarza, jego wyglądu oraz nazwisk spoczywających nań mieszkańców dawnej wsi. Można domniemywać, że zgodnie z ówczesnymi zwyczajami, rzadko kiedy stawiano trwały nagrobek, gdyż groby były wielokrotnie przekopywane. Ważniejsze osoby chowano natomiast wewnątrz kościoła, upamiętniając je płytą nagrobną, o czym świadczy jedyna zachowana taka płyta należąca do zmarłego w 1575 r. pastora z Płoni.

Cmentarz funkcjonował co najmniej do II połowy XIX w., gdyż wówczas założono nowe miejsce spoczynku dla mieszkańców Płoni przy ul. Ceramicznej. Jednakże prawdopodobnie zmarłych chowano także na starym, przykościelnym cmentarzu, ponieważ został on zamknięty dopiero w latach 20 – tych XX w.

Po 1945 r. teren przykościelnej nekropolii został uprzątnięty, zasiano trawę, zasadzono młody ozdobny drzewostan. Jednakże zachowany kamienny mur ogrodzeniowy pozwala odczytać granice pierwotnego układu przestrzennego cmentarza.

W 1990 r. szachulcowy kościół wraz z terenem dawnego cmentarza wpisany został do rejestru zabytków Szczecina, natomiast w 2002 r. na listę Pomników Przyrody wpisana została lipa św. Ottona(wys: ok. 30 m.)

III Papiernia i młyn

Młyn papierniczy w okolicy wsi Płonia został założony nad rzeką Płonią w 1528 na mocy przywileju wydanego przez księcia Jerzego I i Barnima XI. Przywilej ten był powtarzany jeszcze dwukrotnie: w 1579 przez księcia Jana Fryderyka oraz w 1611 przez księcia Filipa II. Na zlecenie tego ostatniego, w 1618 papiernia wyprodukowała papier, na którym Eilhardus Lubinus sporządził Wielką Mapę Księstwa Pomorskiego.

W 1659 papiernia uległa zniszczeniu podczas wojny szwedzko-brandenburskiej. Odbudowa nastąpiła po ok. 20 latach dzięki dotacjom Fryderyka I. w XVIII wieku papiernia była dzierżawiona przez rodzinę  Münch, która od 1769 stała się jej właścicielem.

W 1871 młyn papierniczy został sprzedany szczecińskiemu kupcowi Otto Kühnermannowi, który w następnym roku przekształcił zakład w spółkę akcyjną. Pozyskany kapitał umożliwił gruntowną modernizację papierni i przekształcenie jej z manufaktury w zakład przemysłowy wyposażony w nowoczesne maszyny papiernicze napędzane przez koła wodne, turbiny oraz maszyny parowe.

Dokonano wówczas także regulacji rzeki Płoni oraz doprowadzono do zakładu bocznicę kolejową. Większość pracowników mieszkała w należącej do zakładu wsi Struga. W latach dwudziestych XX w. zakład wyposażony był w maszyny papiernicze i produkował szeroką gamę wyroby takie jak papier pocztowy, pocztówkowy, listowy, drukarski, rysunkowy, wielowarstwowy, do maszyn do pisania oraz papier czerpany.

W marcu 1945 fabryka została poważnie uszkodzona podczas ofensywy wojsk radzieckich. Po zakończeniu II wojny światowej zabudowania dawnej papierni wykorzystywane były jako zaplecze magazynowe Państwowego Urzędu Rezerw.

Na początku lat sześćdziesiątych zmieniono przeznaczenie kompleksu fabrycznego i utworzono tu Szczecińskie Zakłady Przemysłu Maszynowego Leśnego produkujące sprzęt do prac leśnych oraz aparaturę do chemii drzewnej i dla zakładów płyt wiórowych. W 1971 zmieniono profil produkcji zakładów i zaczęto wytwarzać kontenery, części do podwozi wagonów kolejowych oraz elementy suszarń przemysłowych. W 1972 nastąpiła zmiana nazwy zakładów na Fabryka Urządzeń Wagonowych „Fakon”, a po 1975 na: Fabryka Kontenerów „Unikon”. W 2006 zakład ogłosił upadłość.

IV Wille i Pałace majętnych tamtych czasów

Budynek dawnego Domu Wczasów Dziecięcych był częścią majątku ziemskiego Henningsholm, znajdującego się nad rzeką Płonią. W ciągu lat zmieniali się właściciele majątku. Wśród nich byli: Bau Inspector Rottenberg, Herr Schreiber, od którego to około 1884 roku ziemię odkupił Victor von Dewiz, pochodzący ze starego ewangelico-meklembursko-pomorskiego rodu. Victor von Dewiz w swoim nowym majątku wybudował pałac ze szklanym dachem i z pięknie położonym ogrodem. Pod koniec XIX wieku Viktor rozpoczął budowę willi dla swojego syna Erika. Oba pałace były połączone podziemnym tunelem. Budynek Villi został umieszczony na mapie z 1899 roku wraz z budynkiem gospodarczym, w którym mieściły się stajnie oraz mieszkania dla służby.

W okolicy powstał park, w którym znajdowały się rzadkie gatunki drzew. Jego pozostałości możemy podziwiać do dziś, a w Villi Erika obecnie mieści się Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii Nr 1.  Budynek położony jest w 6,5 ha kompleksie leśnym, którego część tworzy ”Park Krajobrazowy w Strudze”. Placówka przeznaczona jest dla chłopców w wieku od 10 do 18 lat, przejawiających zaburzenia w zachowaniu, zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

 

Nieopodal, w dzielnicy Oleszna, znajdował się majątek – dwór Oleszna tj. Henningsholm. Dawna osada, obecnie w granicach miasta Szczecin, część Os. Płonia nad rzeką Płonią. Wymieniona w 1260 roku jako własność cystersów z Kołbacza. W 1868 roku folwark należał do inspektora budowlanego Rottenberg. Później własność niejakiego Schreiber. W 1884 roku majątek zakupiony przez Victora von Dewitz.

W latach 1884-1888 roku po wcześniejszym zburzeniu starych zabudowań folwarcznych zbudował pałac w stylu neoklasycystycznym. Obok pałacu powstał park krajobrazowy oraz zwierzyniec. W 1920 roku majątek obejmował 188 ha gruntów a nowym właścicielem majątku został syn –  Victor von Dewitz Junior.

Za sąsiada miał rodzinę von Bodenhausen. W 1938 roku Hans von Bodenhausen kupił majątek Viktora von Dewitz. W 1939 roku pałac został zajęty przez wojska niemieckie. Po wojnie wyposażenie pałacu wywiezione przez wojska radzieckie. Sam pałac po wojnie rozebrany. Część cegieł powędrowała na odbudowę Warszawy.

Przystanek Konigsweg, trakt królewski i mała restauracja

Przystanek Königsweg należał do dystryktu sądu rejonowego w Altdamm (dzisiaj Dąbie). Łączył on okolice dzisiejszej Płoni ze Starym Czarnowem. Wybudowano również restauracje oraz kilka niedużych willi. Osiedle było małe ale za to niezwykle urocze, liczyło około czterdziestu mieszkańców.

Edukacja w Buchholz, ul. Uczniowska

Pierwsza informacja o szkolnictwie w Płoni pochodzi już z XVIII wieku. Nie mniej jednak wcześniej istniała placówka edukacyjna nieopodal, w Strudze. Dzieci z tego osiedla przeniesiono do okręgu szkolnego w Płoni tworząc sporą jak na tamte czasy placówkę. Charakterystyczny budynek przy dzisiejszej ul. Uczniowskiej 6 powstawał w latach 20 – 30 XX wieku.

Po wojnie uruchomiono w tymże budynku szkołę podstawową, lecz na początku lat 90 tych postanowiono opuścić budynek i wybudować nowy, modernistyczny – nieopodal. W miejsce szkoły powstała placówka prowadzona Przez Caritas, dzisiaj Ośrodek pomocy samotnym matkom.

Zajazdy i gospody Buchholz

Restauracja Tom Hohen Kroge jest najstarszym zajazdem w całym Szczecinie. Podróżowano tutaj już w Średniowieczu. Świetna lokalizacja, w pół drogi ze Szczecina do Stargardu, umożliwiła szybki rozwój miejsca. Gospoda została spalona w XVI wieku i szybko odbudowana. Ostatnia wzmianka o lokalu pochodzi z początku XX wieku.

Przy ulicy Przyszłości 7 znajdował się niegdyś zajazd Buchholz. W miejscu dawnego budynku znajduje się dzisiaj min. sklep Społme.

Na koniec jeszcze słów kilka na temat bardzo charakterystycznego planu dawnej wsi zauważalnego do dnia dzisiejszego, zwłaszcza we wschodniej części. Jest to typ wsi budowanej wokół centralnego placu, zwarte zabudowania tworzą zamknięty pierścień z jednym lub dwoma wejściami do wsi. Plac o zróżnicowanym kształcie (owalnym, eliptycznym) zwany nawsiem zabudowany, ale wyłącznie obiektami wspólnymi dla wszystkich mieszkańców, takimi jak staw, cmentarz, kościół. Często z jednej strony wejścia znajduje się brama, a z drugiej kościół. Jest podobieństwo?  🙂

 

Źródła:

1. szczecin.naszemiasto.pl, 38 lat Płoni w polskim Szczecinie
2. szczecin.wyborcza.pl, Historia Płonia
3. wikipedia.org, Płonia (Szczecin)
4. prawobrzeze.nazwa.pl, Buhholz Dorfstrasse
5. encyklopedia.szczecin.pl, Kościół Najświętszej Rodziny w Szczecinie Płoni
6. kosciolydrewniane.pl, Kościół w Płoni
7. kuria.pl, Szczecin –Płonia – Kościół parafialny pw Najświętszej Rodziny
8. Bogdan Frankiewicz, Szczecińskie cmentarze, Szczecin 2003
9. sedina.pl, Płonia Unikon / Hohenkrug Feldmühle
10. opencaching.pl, Villa Erika – Dawny Dom Wczasów Dziecięcych Przylesie
11. wielgowo.pl
12. sjp.pwn.pl, nawsie

Podjuchy są prawobrzeżną dzielnicą Szczecina, któa rozpościera się pomiędzy Regalicą, Żydowcami, Zdrojami oraz puszczą Bukową. Pierwsze oznaki osadnictwa na tym terenie pochodzą z okresu mezolitu. Odkryto tutaj okazy ceramiczne, puchary lejkowate.

Początek istnienia Podjuch sięga średniowiecza. Pierwsze wzmianki pisane o istnieniu wsi o takiej nazwie pochodzą z roku 1226. W 1334 roku właścicielem wsi zostało miasto Szczecin; część przekazano około 1517 roku szpitalowi Świętego Ducha, a drugą (w 1524r.) wraz z okolicznymi lasami – klasztorowi franciszkanów przy kościele św. Jana w Szczecinie. W tym czasie Podjuchy liczyły już 35 domów.
Osada rozwijała się pomiędzy doliną Regalicy a wzgórzami morenowymi, zwanymi Górami Bukowymi (…)

Wieś została spalona w wojnie trzydziestoletniej przez wojska carskie, pozniej przez wojska Polskie w trakcie wojny polsko – szwedzkiej. Po drodze mieszkańców Podjuch nęka dżuma a w wojnie siedmioletniej zostaje podpalona przez Rosjan. Mimo tych utrapień we wsi dalej prężnie działało rybołóstwo oraz inne cechy. W dalszym ciągu rozwijały się wapiennictwo. Pozwoliło to na rozwój części willowej, utworzenie brukowanych dróg, budowa osiedli kolejowych.

Podczas II Wojny Światowej Podjuchy ucierpiały będąc na lini przepraw przez Regalicę. Wycofujące się wojska Niemieckie wysadziły mosty na Regalicy oraz wiadukty na berlince. Miało to utrudnic ewentualne przedostanie się do stolicy Niemiec drogą lądową.  Większośc zabudowy reprezentacyjnej Podjuch legło w gruzach. Po 1948 roku Podjuchy przyłączono do Szczecina.

Po wojnie Podjuchy było dobrowolnie zasiedlane przez głównie Polaków. Możliwość zajmowania dowolnego budynku na terenie dzielnicy przyciągnęła wielu chętnych. Częściowe dosiedlanie przeprowadzane w późniejszych latach. W latach 50 – tych rozpoczęto odgruzowywanie terenów natomiast lata 70 – te to czas budowy pierwszych domów jednorodzinnych, pierwszych bloków, osiedli.

Dwór Friedensburg, Widok

Osiedle Widok utworzono w 1755 roku. Obejmowało ono północną część dzielnicy.  Majątek był dzierżawiony oraz dziedziczone w spadku, aż do 1792 roku kiedy to ziemie te nazwano Friedensburg, od pokoju zawartego kilka lat wcześniej międzu Niemcami i Austrią. Ponownie osiedle było przejmowane oraz odkupowane przez kolejnych nabywców – posiadaczy. Mimo niekorzystnego położenia Podjuch w czasie działań II Wojny Światowej osiedle praktycznie nie ucierpiało.

Wzgórzą towarzyszyły fantastyczne widoki. Towarzystwo przyjaciół Puszczy Bukowej ufundowało nawet zadaszony punkt widokowy z drewnianym ogrodzeniem zwany Kaiser Friedrich Hutte. 

Oprócz widoku turystów przyciągała też karczma, która notabene istniejąca już od XVIII wieku.

Kościół w Podjuchach

Budowla ta powstała już w wiekach średnich. Do kreowania wykorzystano najbardziej dostępny na ten czas budulec a mianowicie kamień narzutowy w formie ciosanej. Usytuowano go w otoczeniu przykościelnego cmentarza. Jak się stało, żę parafia Podjuchy została przeniesiona do Chlebowa (Clebow) ?

Podczas wojny 30 – sto letniej plebanie w Podjuchach strawił pożar (trafiona piorunem). Proboszcz przeniósł sie do Chlebowa, gdzie z własnych pieniędzy odbudował plebanie, właśnie w tym miejscu.

Kościół został zniszczony w trakcie oblężenia Szczecina przez wojska brandenburskie, został on jednak odbudowany. W XIX wieku Podjuchy odłączono od parafii w Chlebowie, tworząć odrębną dla dzielnicy. Kościół strawił wielki pożar Podjuch z końca XIX wieku co sprawiło zawiązanie komitetu wsparcia społecznego, który spełnił swoją role. Kościół odbudowano ponownie kilka lat później.

W wyniku działań II Wojny Światowej kościół został uszkodzony. Uposażenie zostało zrabowane. Pierwszym polskim, stałym duchownym został ksiądz Jan Klaub, dokonał on święcenia placówki pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła.

Jak pisałem wcześniej, kościół znajdował się w centrum cmentarza, również powstałęgo w średniowieczu. W trakcie wielu pożarów nękających Podjuchy ostał się tylko mur z kamienia łupanego. Po wojnie nekropolie zlikwidowano a w latach 90 – tych ubiegłego wieku utworzono ze znalezionych nagrobków małe lapidarium.

Istniało jeszcze kilka miejsc pochówku dawnych mieszkańców. Wiele z nich nie przetrwało próby czasu, lecz kilka z nich możemy dalej zaobserwować a właściwie to ich pozostałości. Cmentarz przy ulicy Sąsiedzkiej, Dzikiej czy Krzemiennej to niezbite dowody na to.

Początki edukacji w Podjuchach(…)

 

Źródła

1. Podjuchy – obrazy przeszłości (przewodnik), sedina.pl
2. Mapy archiwalne Ppolski i Europy Środkowej, maps.mapywig.org
3. Der Wohnort Friedensburg, friedensburg.podejuch.kreis-randow.de
4. Osiedle Podjuchy, fotopolska.eu
5. Leksykon duszpasterzy, parafiazdroje.pl
6. Śp. ks. J. Klaub, www3.tchr.org

Klucz (niem. Klütz) – najbardziej na południe wysunięta część miasta. Dzieli się na dwie części, pierwsza to położona na brzegu doliny nad Regalicą (niem. Nieder-Klütz), druga położona jest na wzgórzach na skraju Puszczy Bukowej (niem. Ober-Klütz).

Podobnie jak w przypadku wczesnego Finkenwalde oraz Hokendorf , pierwsze ślady bytności człowieka pochodzą z neolitu. Mówimy tutaj ponownie o znaleziskach ceramicznych oraz pucharach lejkowatych. Kultura brązu, a więc nieco młodsza, odkryła przed nami w tym miejscu cmentarz ciałopalny związany prawdopodobnie z kulturą łużycką.

Niegdyś miejsce to zwane było Clutz. W XIII wieku wieś została sprzedana, znowu pojawia się wątek cystersów z Kołbacza. W ten sposób areał aż do XVII wieku pozostował w rękach cysterskich lenników.

W roku wybuchu II Wojny Światowej Klucz przyłączono do Szczecina, w trakcie któej dokonano wielu zniszczeń na jego terenie. Stacjonująca tutaj armia oraz artyleria prowadziła stąd ostrzał okolic Mostu Długiego oraz Dworca Głównego w Szczecinie. Po wojnie, na bardzo krótki okres, Klucz był częścią powiatu gryfińskiego lecz w 1948 roku ponownie został włączony do Szczecina.

Najstarsze macierzyste obiekty Klucza

Najstarszą znaną budowlą nowożytnego Klucza jest, a właściwie był kościół na rzucie prostokąta, wymurowana z kamienia narzutowego. Znajdował się przy skrzyżowaniau dzisiejszych ulic: Bielańskiej i Suchej.  Tam też znajdował się średniowieczny kościół kamienny, całkowicie zniszczony podczas działań wojennych w 1945 r. Do dnia dzisiejszego zachowały się pozostałości sąsiadującego z kościołem cmentarza w postaci bramy cmentarnej z 1706 r. i kilku nagrobków. W pobliżu znaleźć można również szczątki pomnika poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi.

Nieodbudowywany kościół został rozebrany po wojnie, słąbo widoczny zarys kamiennego fundamentu wciąż rysuje sie w tym miejscu. Nieopodal znajduje się stary cmentarz przykościelny (ulica Bielańska) wraz z bramą cmentarną (zachowana, w złym stanie). W przeszłości cmentarz został zdewastowany, płyty nagrobkowe rozrzucono po ololicy.

Istniał jeszcze jeden cmentarz, mianowicie przy ulicy Kluczborskiej, któy równiez został zdewastowany po wojnie. Do tej pory zachowały się płyty nagrobne, widoczna główna aleja cmentarna oraz częściowo ogrodzenie.

Po I Wojnie Światowej wzniesiono pomnik upamiętniający ofiary zamieszkujące Klucz i okolice. Pomnik przybrał forme głazu narzutowego z żelaznym krzyżem oraz nazwiskami poległych. Kamień wieńczył napis „Unseren Gefallenen Helden zum Gedachtnist” – Ku pamięci naszym poległym bohaterom. 

Klucz jest jedną z najmniejszych dzielnic Szczecina, co nie oznacza, że nie liczącą się. Tereny w dalszym ciągu sa bardzo żyzne i gotowe do uprawy. Grunt równiez jest gotowy pod zabudowę.  Wiele dobrze rokujących aspektów, lecz mało działania. Czy bliskość autostrady rzeczywiście tak odstrasza?

Źródła

1. Klucz, http://encyklopedia.szczecin.pl
2. Sydowsaue mit Klutz, http://www.prawobrzeze.eu
3. Po zapomnianych cmentarzach (…), hot-point.pl
4. „Pomniki poległych w I wojnie światowej – zarys tematu”, cmentarolog.szczecin.pl