Szczecin Klęskowo, Clescow, Hökendorf

Klęskowo  (hist. Clescow, niem. Hökendorf) dzisiaj nieodzwonie kojarzone z dzielnicą Szczecina – Bukowe – Klęskwo, niegdyś mała, malownicza wieś na skraju Puszczy Bukowej. Miała charakter rolniczy przez dłuższy okres czasu. Znajdowały się tutaj dwory zacnych rodzin, restauracje oraz wiele innych zabytków. Niektóre z nich przetrwały do dzisiaj.

Klęskowo od zachodu graniczy ze Zdrojami, od północy – z Dąbiem, a z Kijewem – od wschodu. Najmniej czytelna jest zachodnia granica przebiegająca wzdłuż ul. Poczdamskiej, włączając w obręb Klęskowa dwa małe osiedla Cieśnik (niem. Untermühle bei Hökendorf) i Starków (niem. Mittelmühle). 

 

Osiedle Bukowe - Klęskowo oznaczone na mapie terytorialnej Szczecina
Osiedle Bukowe – Klęskowo oznaczone na mapie terytorialnej Szczecina

Jest wiele oznak wskazujących na wczesne osadnictwo tego miejsca. Datując na okres neolitu liczne znalezisko ceramiki wstęgowej oraz brązu. Moneta cesarza Marka Aureliusza Moksencjusza wskazuje natomiast na wpływy rzymskie. Następnie Barnim I poświadczył na piśmie przynależnośc wsi Clenskow do opactwa Cystersów z Kołbacza około roku 1240. Następnie areał ten należał do rodziny magnackiej Staffeld, następnie ponownie został odsprzedany bractwu.

Najstarszy zabytek 

Najdawniejszą budowlą Hökendorf jest kościól pw św. Stanisława Biskupa. Zbudowany na planie prostokąta już w XIV w. Niezależny ponownie od synodu w Kołbaczu. Z czasem dobudowano tutaj drewnianą wieże. Później przyłączono parafię do Płoni, około XVII w. Aż do końca II WŚ w kościele sprawowano obrządek protestancki. Po 1945 roku natomiast to parafia Rzymskokatolicka.

 

Niestety w trakcie działąń wojennych budowla ucierpiałą. Doszczętnie spłonęła wieżą, natomiast z pierwotnego wyposażenia kościoła nie zachowało się nic. Dekret o odbudowie kościoła podpisano pod koniec lat siedemdziesiątych. Tym sposobem w 1982 roku poświęcono parafie pw św Stanisława Biskupa Męczennika.

Sukcesywnie z budową kolejnych miejsc sakralnych narastała liczba cmentarzy. Pozostałości kilku z nich możemy zaobserwować do dnia dzisiejszego.

Dawne nekropolie  

Na terenie wsi funkcjonowały cztery, większe miejsca pochówku. Najstarszy z nich to najprawdopodobniej cmentarz przykościelny. Wybudowany wraz z kościołem, zdewastowany w czasie działąń wojennych. Ostatnie miejscas pochówku datuje się na lata dwudzieste – trzydzieste zeszłego stulecia. Jest to miejsce spoczynku znaczących niegdyś dla wsi rodzin Dohrn oraz Zietelmann.

Po zamknięciu cmentarza przykościelnego oraz prawdopodobnie ze względu na brak miejsc na cmentarzu przy ul. Smutnej założono ok. lat 20-stych XX w. nowe miejsce pochówku dla mieszkańców wsi w południowej części dzisiejszej ul. Rydla.  Ostatni pochówek datuje się na rok 1940.

 

21
Murki w okolicy ul. Kostki Napierskiego,  wykonano z fragmentów nagrobków z tego właśnie cmentarza

Kolejny z nich to cmentarz przy ulicy Smutnej. Jedyne pozostałości po nim to międzyinnymi brzozowy szpaler, niegdyś główna aleja cmentarza. Wandale równiez nie oszczędzali tego miejsca. Mimo starań szczecińskich społeczników nie udało sie go zagospodarować jako korty tenisowe, jak wcześniej planowano. Było to pokierowane obawą przed kolejnymi atakami wandali w tym miejscu, inwestor zrezygnował z dalszego rozwoju.

Najmłodsza oraz najmniejsza nekropolia to przyszpitalna (dzisiaj) Mączna 16, a więc wszystkim dobrze znany Szpital na Mącznej. Kamienne nagrobki są już tutaj niewidoczne a samo wyniesienie niegdyś cmentarza zlewa się niemal z Parkiem Leśnym Klęskowo.

41
Ulica Mączna 16 dzisiaj, teren starego cmentarza mocno scalił się z otoczeniem Parku Leśnego Klęskowo

Państwo Dowlaszowie, domy dziecka oraz szpital przy Muhlestrasse

Setka dzieci państwa Dowlaszów

Szpital przy ul. Muhlestrasse, dzisiaj Mącznej, powstał pod koniec lat dwudziestych ubiegłego wieku, był niewielkim domem opieki. Początkowo mógł on przyjąć nie więcej niż trzydziesci osób. Liczba ta później systematycznie wzrastałą. Kilkanascie lat później szpital przyjął nazwę Krankenhaus Zion (następnie Buchheide Krankenhaus).

Buchheide Krankenhaus
Buchheide Krankenhaus

W szpitalu nie było pralni ani kuchni, więc obowiązki te pełniono nieopodal w Domu Dziecka Weroniki i Grzegorza Dowlaszów. Był to pierwszy rodzinny dom dziecka w Polsce, utworzony w roku 1958 w Szczecinie przez małżeństwo nauczycieli, Weronikę i Grzegorza Dowlaszów, działający do roku 2013, chwilowo prowadzony przez członka rodziny Marzene Stybel. Dom ten wychował blisko setke dzieci, które z wielu powodów nie mogły przebywać pod opieką swoich najbliższych.

http://mopr.szczecin.pl/dokumenty/uchwala_likwidacja_rodzinnych_domow_dziecka.pdf

Ta placówka wychowawcza, dom opieki jednak nie był wyjątkiem. Nieopodal znajdowały się jeszcze trzy domy dziecka zarządzane przez diakoniski. Były to Bethlehem, Nazareth oraz Zum Guter Hirte. Mogły one przyjąć ponad dwustu wychowanków w tym samym czasie. Niestety wojna zniszczyła dwa z nich, ocalał Nazareth, dzisiaj budynek przy ulicy Mącznej 2.

Guten Hirte Kinderheim, jadalnia
Guter Hirte Kinderheim, jadalnia
Guten Hirte Kinderheim, widok z oddali
Guter Hirte Kinderheim, widok z oddali

Niesposób ominąć też dwa bardzo znaczące dla tego miejsca dwa dwory rodzinne. Zietelmanns Hof oraz Dohrns Hof znajdujące się w Klęskowie.

Zietelmans oraz Dohrns

Przy dzisiejszej ulicy Chłopskiej 50, niegdyś Gartenstrasse, tereny należące do kościoła zakupił pewien radca wojenny ze Szczecina i postanowił założyć tam ogród na podobie dendrologicznego. Włączył tam międzyinnymi sławetne dęby Krzywoustego (Zietelmanns Eichen). Pod koniec XVIII w posiadłość ta przeszła w posiadanie patrycjuszy z rodziny Zietelmann.

Dwor_Zietelmanna_477998_Fotopolska-Eu
Zietelmans Hof około roku 1925

Dwór ten pełnił rolę letniej rezydencji oraz był nieskomplikowanym budynkiem z muru pruskiego. Do posiadłości należały również dwa sąsiednie wzgóza oraz wykreowany przez Karla Zietelmanna ogród w Klęskowie, zlecony królewskiemu ogrodnikowi, twórcy ogrodów z Poczdamu (Peter Joseph Lenne).

Budynek nie uległ zniszczeniom w trakcie wojny. Po tym okresie zamieszkał tutaj polski osiedleniec, który dbał o dwór, lecz finalnie po zawaleniu się dachu w latach sześdziesiątych dom popadł w ruinę oraz został całkowicie rozebrany. W miejscu folwarku powstał całkowicie nowy budynek mieszkalny.

Dwor_Zietelmanna_1090931_Fotopolska-Eu

W ostatnich latach XVIII w, przy dzisiejszej ulicy Pszennej, przemysłowiec Heinrich Dohrn przybył do Klęskowa i zakupił teren, nieopodal wcześniej wspomnianego cmentarza przykościelnego. Wybudował on tam folwark, letnią rezydencję, miejsce spotkań elity kulturalnej Szczecina. Ludwik Dohrn dołączył do folwarku park, częściowo otwarty dla publiki. W czasie II WŚ dwór uległ zniszczeniu, zachowały się jedynie ruiny folwarku, część schodów.

eee
Heinrich Dohrn, okolice Parku Leśnego Klęskowo

Leśniczóka Klęskowo

Powstała w 1807 roku i przetrwała do dzisiaj. Niewielka budowla z czerwonej cegły, usytuowana na szczycie niewysokiego wzgórza. Miejsce wielu wycieczek pieszych, kiedyś i teraz. Stąd drogi prowadzą do newralgicznych punktów Puszczy Bukowej min. Głazu Serce.

Leśniczóka w Klęskowie, widok z oddali

Pomnik przyrody, Głaz Serce (Młyński) znajduje się w północno-środkowej części Szczecińskiego Parku Krajobrazowego Puszcza Bukowa. Leży na terenie gminy Stare Czarnowo, w powiecie gryfińskim. Zalega po zachodniej stronie Królewskiej Ścieżki, czyli czarnego Szlaku górskiego na Bukowiec. Położony jest ok. 500 m na północ od przełęczy Siodło Zielawy.

Głaz Serce, zwany jest również Młyńskim Kamieniem lub Młyńskim Kołem. Wszystkie te nazwy nawiązują do kształtu tego eratyka. Jest to bowiem płaski blok granitu,który przypomina obie te rzeczy. Został on wpisany do rejestru pomników przyrody Uchwałą Rady Gminy Stare Czarnowo z 25.10.2004. Tak jak wiele głazów narzutowych w Puszczy Bukowej i ten ma imponujące rozmiary. Jego obwód mierzy 14,5 m i ma 1,5 m wysokości. Szerokość mierzona w kierunku wschód-zachód to 4,5 m, zaś długość w kierunku północ-południe 4,2 m.

23
Głaz Serce, Młyński w Puszczy Bukowej

Placówki edukacyjne

Pierwsze szkoły w Klęskowie działąły już w XVIII w. Przy ulicy Chłopskiej 11 służyła aż do wybudowania nowej placówki w latach dwudziestych XX w, przy ulicy Chłopskiej 76.

Kolejna szkoła mieściła się przy ulicy Dąbskiej 105. Budynek został rozebrany po wojnie, wczęsniej mieściła sie tu lecznica dla rannych. Lekcje odbywały sie tutaj aż do ewakuacji czyli do 21 lutego 1945. Na miejscu owej placówki powstała nowa w 1960 roku. Przyjęła imię patrona Bolesława Krzywoustego.

Szkołą przy ulicy Dąbskiej 105, Klęskowo

W związku z agrarnym, sielskim, wiejskim charakterem otoczenia, przez wiele lat kształtował sie tutaj ruch turystyczny a wraz z nim pasywny wypoczynek oraz zaplecze gastronomiczne.

Miejsca pasywnego wypoczynku, gastronomia Hökendorf

Najstarszą gościną była prowadzona przez Alberta Schumachera przy ulicu Chłopskiej 59. W budynku znajdowała się restauracja z wyjściem na ogród. Budynek rozebrano, kolidował z budową osiedla Bukowego. Obecnie znajduje sie tutaj parking.

Restauracja Alberta Schumachera, Langestrasse 59, widok z okolic wiaduktu autostrady
Restauracja Alberta Schumachera, Langestrasse 59, widok z okolic wiaduktu autostrady

Prowadzona przez Carla Deu, równiez znana restauracja, Zum Banhof, później przejęta przez Karla Fritscha nazwana od jego nazwiska, cieszyła się dużym powodzeniem. Po wojnie było to miejsce użyczane do nauki religii. Obiekt został rozebrany na potrzeby budowy osiedla Słonecznego.

am banhoff
Na zdjęciu pomnik poległym żołnierzom, istniał jeszcze w latach siedemdziesiątych. W tle restauracja Zum Banhof

Restauracja oraz ciesząca się sławą kawiarnia Waldfrieden działała przy dzisiejszej ulicy Mącznej 29. W czasie wojny służyła jako pomieszczenie biurowe a dzisiaj to budynek mieszkalny.

Restauracka Knusperhauschen mieściła sie przy Muhlenstrasse 5. Budynek przez wiele lat miał różnorodne przeznaczenie. Opróćz wspomnianej wcześniej restauracji oraz kawiarni znajdowały się tutaj hodowla norek, magazyn zboża a nawet sklep specjalistyczny.

45
Widok na Muhlestrasse 3-5, restauracja Knusperhauschen

Popularnymi miejscami wycieczek były też okoliczne młyny usytuowane w lasach. Najsłynniejszy to Pulvermuhle w dolinie Chojnówki. Młyn istniał już od Xii w, chwilę później przeszedł w panowanie cystersów z Kołbacza. Znajdował sie tu również młyn prochowy. Było to w trakcie wojny trzydziestoletniej, w której efekcie został spalony. Odbudowano go ponownie i finalnie przebudowano na młyn papierniczy (rodzina Joackel). Po 1945 roku gospodarka ta uległą zaniedbaniu. W okolicy ruin młynu znajdują się nagrobki rodziny Joackel. 

51
Pulvermuhle

Średni Młyn, a więc Mittermuhle, dawniej przy ulicy Kirchsteig, był miejscem częstych odwiedzin lokalnej społeczności. Młyn częściowo rozebrano i na jego fundamentach wybudowano hotel oraz restaurację. Miało to miejsce w XVIII w. Młyn uległ zniszczeniu w trakcie działań wojny.

55

552
Mittelmuhle

Sanatorium w środku puszczy

Przy końcu dzisiejszej ulicy Mącznej powstało sanatorium Bismarckhohe, kierowane przez dąbskiego lekarza dr Lindtnera. Budowla usytuowana była na szczycie Śmiłowskiej Góki. Znajdowały sie tutaj restauracja z jadalnią, taras widokowy a także pokoje. Całość była podzielona na Winter oraz Sommerhaus. Oba budynki były ze sobą połączone krytym łącznikiem. Budynki nie uległy zniszczeniom wojennym, natomiast rozebrano je na poczet materiałów budowlanych, w celu odbudowy Szczecina.

4
Sanatorium Bismarckhohe

W trakcie działań większość zabudowań mieszkalnych, szpitali, szkół i wielu innych uległo całkowitemu zniszczeniu. Klęskowo leżące na lini oberony Dąbie – Zdroje było miejscem wielu potyczek. Ostatecznie Niemcy wycofali się na teren Szczecina, lecz zniszczenia były niewyobrażalne. Po wojnie tereny te zostały szybko zasiedlone ze względu na ciekawe ukształtowanie terenu, gospodarkę. Najwcześniej dotarli tutaj przesiedleńcy z okolic Poznania, wraz z Piotrem Zarembą. Osiedlono tu równiez około tysiąca Niemców, któzy nie zdążyli ewakuować się do końca kwietnia 1945r. a także repatriantów z Syberii.

Źródła :

  1. Romae Aeternae – Blog poświęcony numizmatyce starożytnego Rzymu i nie tylko.
    http://romaeaeternae.blogspot.com/2013/07/sesterc-marka-aureliusza.html
  2. Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju. Główny Urząd Statystyczny.
  3. Strona internetowa Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. Stanisława BM w Szczecinie, http://stanislaw-bm.szczecin.pl/
  4. Szczecin na starych fotografiach, https://szczecin.fotopolska.eu
  5. Cmentarz przy ulicy Smutnej w Szczecinie, fotografia Agata Freindorf
  6. Portal miłośników Prawobrzeża, prawobrzeze.eu/
  7.  Mariola Muszyńska: Rodzinny Dom Dziecka Dowlaszów. W: Encyklopedia Szczecina, praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki. T. II: P-Ż. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 2000, s. 261.
  8. Setka Dzieci P. Dowlaszów, https://www.tygodnikprzeglad.pl/setka-dzieci-panstwa-dowlaszow/
  9. Uchwała o likwidacji Rodzinnych Domów Dziecka, http://mopr.szczecin.pl/dokumenty/uchwala_likwidacja_rodzinnych_domow_dziecka.pdf
  10. Encyklopedia Pomorza Zachodniego, pomeranica.pl
  11. Głaz Serce (Młyński), https://pomorzezachodnie.travel
  12. Kurier Szczeciński, https://24kurier.pl/aktualnosci/wiadomosci/szkola-prawie-jak-nowa/
  13. Sylwetka Piotr Zaremby, https://wszczecinie.pl/aktualnosci,szczecinskie_sylwetki_piotr_zaremba,id-16143.html
  14. Sylwetka Petera Josepha Lenne, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0304392480900040

 

2 myśli na temat “Szczecin Klęskowo, Clescow, Hökendorf

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s