Groński Stanisław , pierwotne nazwisko Wróbel (9 IX 1907 Drohobycz – ok. 10 VIII 1957 w Alpach); pochodził z góralskiej rodziny ze wsi Groń na Podhalu. Taternik i alpinista, prawnik i handlowiec, pracował w kolejnictwie. Dzięki wytrwałemu wysiłkowi skończył szkołę średnią, a następnie studia wyższe, po których objął posadę w szkolnictwie w Drohobyczu.
Obdarzony dużym wzrostem, koleżeński, zawsze chętny do pomocy, zyskał przydomek „Mojżesz”. Wśród polskich taterników był autorytetem ze względu na liczne przejścia w Tatrach oraz przetarcie nowych szlaków w wielu niebezpiecznych partiach gór. W okresie wojny brał udział w walkach Polski Podziemnej. Jego doskonała znajomość gór i trudnych przejść wielokrotnie przydawała się naszym partyzantom.
Po wojnie osiedlił się wraz z rodziną w Szczecinie i nadal pracował w PKP. Potrafił zgromadzić wokół siebie grupę pasjonatów zainteresowanych turystyką górską, stając się jednym z najwybitniejszych krajoznawców na Pomorzu. Początkowo działał zarówno w PTT (Polskim Towarzystwie Tatrzańskim) jak i PTK (Polskim Towarzystwie Krajoznawczym), a następnie (po połączeniu się obu tych organizacji) w PTTK. Pełnił tam wiele funkcji na szczeblu Oddziału i Okręgu (był m.in. prezesem Oddziału Szczecińskiego).
Zarówno w okresie studiów jak i w późniejszych latach interesował się problematyką gór.
Taternictwo
W 1928-39 był jednym z wybitniejszych taterników. Najpierw, 1928-32, uprawiał taternictwo w lecie, dokonując wielu pierwszych wejść, np. w 1929 od pn. na Rozdziele, w 1930 pn.-wsch. ścianą Hińczowej Turni oraz wprost od pn. na Mięguszowiecką Przełęcz , w 1931 pn.-wsch. filarem Żabiej Turni Mięguszowieckiej.
Następnie, po swym pierwszym pobycie w Alpach (1932), uprawiał taternictwo w 1933-39 głównie zimą. W kwietniu 1933 przy próbie wejścia pn.-wsch. filarem Ganku zmarł z wyczerpania jego towarzysz, Wincenty Birkenmajer. W 1934-39 G. był jednym z najaktywniejszych taterników zim., dokonując wielu pierwszych wejść zim., np. w 1934 zach. ścianą Granatów , w 1935 na Kaczą Turnię , w 1937 pn.-zach. ścianą Wielickiego Szczytu , w 1938 pd.-zach. ścianą Koziego Wierchu , w 1939 pn. ścianą Wielkiej Buczynowej Turni .
Uczestniczył w pol. wyprawach w Alpy (1932, 1936 i 1937) i Wysoki Atlas (1934). Był członkiem zarządu Klubu Wysokogórskiego .
W okresie tym, od 1931, ogłaszał w „Taterniku” opisy swych nowych dróg w Tatrach, a ponadto artykuły na tematy tatern., np. Dokoła śmiertelnej wyprawy Wincentego Birkenmajera („Tat.” 1933, nr 3-4), Miesiąc Morskiego Oka (tamże 1934-35, nr 5), Fajki-Buczynowa (tamże 1938-39, nr 3). Pisał też w związku z wyprawami w Alpy i Wysoki Atlas.
Po II wojnie świat. dalej uprawiał taternictwo w lecie i w zimie, często jako instruktor młodego pokolenia. W Szczecinie, gdzie wówczas mieszkał, zorganizował koło Klubu Wys. (1953) i propagował wśród młodzieży taternictwo, a poza tym był jednym z najbardziej tam aktywnych działaczy PTTK, przyczyniając się wybitnie do rozwoju w tym regionie turystyki i krajoznawstwa.
W Szczecinie…
Wspólnie z Wincentym Zającem założył Szczeciński Klub Wysokogórski, a z Bolesławem Czwójdzińskim organizował pierwsze na Pomorzu Zachodnim schronisko turystyczne. Znał doskonale Szczecin i jego zabytki, pomniki przyrody i miejsca historyczne. Oprowadzał po mieście wycieczki, szkolił kadry nowych przewodników.
Organizował piesze wycieczki w okolice Szczecina, a zwłaszcza do Puszczy Bukowej. Tutaj też rozpoczął akcję znakowania szlaków turystycznych. Łącznie na terenie Puszczy Bukowej wyznakował 300 km szlaków. Stanisław Groński był autorem pierwszego przewodnika po Puszczy Bukowej pt. „Knieja Bukowa”. Był również nauczycielem dla licznych adeptów taternictwa (treningi odbywały się najczęściej na ścianie sztucznej groty w Szczecinie Zdrojach).
Stanisław Groński był doskonałym gawędziarzem i wykładowcą. Miał liczne pogawędki radiowe, spotkania z młodzieżą i dorosłymi. Po Szczecinie i okolicach oprowadził tysiące ludzi z całej Polski zaszczepiając w nich miłość do Pomorza Zachodniego.
Miejsca pamięci
- Głaz Grońskiego, granitowy o obwodzie prawie 12,5 metra, długości 4,5 m i wysokości (nad powierzchnią) około 1,5 metra , z otworem na założenie ładunku wybuchowego. W 1959 r. PTTK umieściło na głazie tablicę inskrypcyjną z marmuru upamiętniającą Stanisława Grońskiego, później zmienioną na metalową.. Napis na tablicy brzmi: „Pamięci Stanisława Grońskiego, czołowego taternika polskiego, Pioniera turystyki Ziemi Szczecińskiej. Zginął w masywie Mount Blanc w sierpniu 1957 roku.”
- Szlak niebieski im. Stanisława Grońskiego w Puszczy Bukowej o długości około 40km.
- Ulica Stanisława Grońskiego w dzielnicy Płoni.
- Tablica na Symbolicznym Cmentarzu Ofiar Tatr pod Osterwą.
- Tablica z brązu z inskrypcją: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze/Dom Turysty imienia Stanisława Grońskiego zasłużonego turysty i krajoznawcy Pomorza Zachodniego. Tablica odsłonięta w dniu 15 listopada 1970 roku. Pierwotnie znajdowała się w holu Domu Turysty, któremu w tym dniu nadano imię. Obecnie na bocznej ścianie hotelu „Victoria” (do 1993 roku Dom Turysty PTTK), pl. Batorego.
- Tablica z brązu z inskrypcją: Patron Szkoły Podstawowej nr 74 w Szczecinie.
Co roku jeździł w góry, głównie w Tatry. Razem z kolegami przygotował również polskie wyprawy w góry świata. W 1957 uczestniczył w wyprawie Klubu Wysokogórskiego w Alpy, gdzie podczas trawersowania Mont Blanc, prawdopodobnie wpadł w szczelinę lodową i zginął wraz z dwoma jugosłowiańskimi towarzyszami. W czasie wyprawy ratunkowej zginął również jego przyjaciel, Wawrzyniec Żuławski (prezes Klubu Wysokogórskiego), prawdopodobnie zasypany lawiną w innej szczelinie, a Stanisław Biel został ciężko ranny. Pomimo poszukiwań nie odnaleziono ciała Mojżesza.
Źródła:
http://szlaki-zachodniopomorskie.pl/
https://opencaching.pl/viewcache.php?cacheid=19530
http://encyklopedia.szczecin.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Gro%C5%84ski
http://wiercipiety.ros.pttk.pl/zyciorys_gronskiego.htm
https://z-ne.pl/t,haslo,1596,gronski_stanislaw.html
Bonum Cursum 