Po II wojnie światowej Polska nie stała się od razu wolnym krajem. W 1944 roku na teren naszego kraju wkroczyła Armia Czerwona, a z nią przyszła władza komunistyczna. Nie wszyscy jednak zaakceptowali nowy porządek. Ci, którzy odmówili podporządkowania się reżimowi, tworzyli podziemie antykomunistyczne – byli to Żołnierze Wyklęci.
Termin Wyklęci odnosi się do żołnierzy, którzy w latach 1944–1963 kontynuowali walkę o niepodległą Polskę. Ich działania były odpowiedzią na represje komunistycznego aparatu bezpieczeństwa – UB, KBW i NKWD. Symboliczny koniec tego okresu nastąpił w 1963 roku, wraz ze śmiercią ostatniego wyklętego, Józefa Franczaka „Lalka”.
Dlaczego to ważne? Historia Wyklętych pokazuje, że wojna w Polsce nie zakończyła się w 1945 roku – była to również wojna o duszę kraju i prawo do samostanowienia.
Co roku w wielu miastach Polski odbywają się Biegi Pamięci Żołnierzy Wyklętych, znane też jako Tropem Wilczym. To wyjątkowa inicjatywa, która łączy sport z historią – uczestnicy biegną, by upamiętnić bohaterów podziemia antykomunistycznego i pokazać, że pamięć o nich żyje.
Biegi odbywają się w dziesiątkach miast – od dużych aglomeracji, jak Warszawa czy Kraków, po mniejsze miejscowości, gdzie lokalne społeczności włączają się w organizację. Trasa symbolizuje trud i poświęcenie żołnierzy, a każda meta jest hołdem dla ich odwagi.
W tym roku również my weźmiemy udział w biegu lokalnym, by osobiście oddać hołd wyklętym. To nie tylko forma aktywności fizycznej, ale przede wszystkim wyraz pamięci i szacunku dla tych, którzy walczyli o wolną Polskę.
Dick Hoyt był amerykańskim żołnierzem i mechanikiem, zwykłym ojcem z Massachusetts, który nie planował sportowej kariery ani medialnej rozpoznawalności. Jego syn, Rick Hoyt, urodził się w 1962 roku z porażeniem mózgowym w wyniku niedotlenienia podczas porodu. Lekarze sugerowali umieszczenie chłopca w specjalistycznym ośrodku, twierdząc, że nigdy nie będzie w stanie komunikować się ani funkcjonować samodzielnie. Rodzice nie zgodzili się na to – wychowywali Ricka w domu i walczyli o jego edukację.
Przełom nastąpił, gdy Rick otrzymał komputer umożliwiający komunikację. Okazało się, że jest w pełni sprawny intelektualnie, ukończył studia i aktywnie uczestniczył w życiu społecznym. W 1977 roku ojciec i syn wystartowali razem w pierwszym biegu charytatywnym. Tak narodził się Team Hoyt. Przez kolejne dekady wzięli udział w ponad tysiącu zawodów, w tym w wielokrotnych startach w Boston Marathon oraz w morderczych zawodach Ironman World Championship na Hawajach.
Ich historia stała się inspiracją na całym świecie. Powstała Fundacja Team Hoyt, wspierająca rodziny wychowujące dzieci z niepełnosprawnościami oraz promująca ideę włączania ich w aktywność sportową. Wielu biegaczy i triathlonistów zaczęło startować z dziećmi na wózkach, tworząc własne zespoły inspirowane przykładem Hoytów.
Dick Hoyt zmarł w 2021 roku, Rick natomiast w 2023. Do końca pozostawali symbolem niezwykłej więzi i determinacji. Ich życie nie było wolne od trudów, ale pokazali, że ograniczenia ciała nie muszą oznaczać ograniczeń marzeń.
Tydzień 9. „Oddany. Opowieść o miłości ojca do syna” – Dick Hoyt, Don Yaeger
Oddany to poruszająca, autobiograficzna opowieść Dicka Hoyta, spisana we współpracy z Donem Yaegerem. To historia ojca, który nie pogodził się z diagnozą lekarzy i ograniczeniami narzuconymi jego synowi. Urodzony z porażeniem mózgowym Rick przez lata był postrzegany jako dziecko bez szans na aktywne życie. Dick postanowił jednak udowodnić, że jego syn może doświadczać świata tak jak inni.
Książka nie jest jednak tylko relacją ze sportowych osiągnięć. To przede wszystkim opowieść o wytrwałości, poświęceniu i bezwarunkowej miłości. Dick pokazuje, że bycie ojcem oznacza codzienną gotowość do walki o godność i radość dziecka. Ich historia stała się symbolem przełamywania barier – zarówno fizycznych, jak i społecznych.
Oddany wzrusza, ale też inspiruje. Przypomina, że prawdziwa siła tkwi w relacji, w obecności i w wierze w drugiego człowieka – nawet wtedy, gdy świat mówi, że coś jest niemożliwe.
ENG
Rick Hoyt was born in 1962 with cerebral palsy after oxygen deprivation at birth. Doctors advised institutional care, believing he would never communicate. His parents refused. Years later, with the help of an assistive communication device, Rick proved he was intellectually able, earned a college degree, and began shaping his own path.
In 1977, Rick asked his father to push him in a charity race. That single event launched Team Hoyt. Over the decades, Dick and Rick competed in more than a thousand endurance events, including the Boston Marathon and the Ironman World Championship. Dick swam towing Rick, cycled with him, and pushed him in marathons—turning fatherhood into an act of extraordinary physical devotion.
They later founded Team Hoyt to support families of children with disabilities and inspired athletes worldwide to race alongside disabled partners. Dick died in 2021, Rick in 2023, leaving behind a legacy of inclusion and resilience.
Week 9. Devoted. The Story of a Father’s Love for His Son – Dick Hoyt with Don Yaeger
Devoted is more than a sports memoir. It is a profound reflection on what it truly means to be present for another person. Beyond the races and medals, it tells the story of daily commitment, the quiet, repetitive acts of care, sacrifice, and perseverance that rarely make headlines. It shows that unconditional love is not abstract or sentimental; it is physical, demanding, and persistent. It is the kind of love that refuses to define a life by limitation, and instead expands what seems possible.
Pasażerka to powieść mierząca się z traumą Zagłady i pamięcią o doświadczeniu obozów koncentracyjnych. Akcja rozpoczyna się na pokładzie transatlantyku, gdzie była strażniczka SS Liza dostrzega wśród pasażerów kobietę łudząco podobną do Marty, dawnej więźniarki Auschwitz. To spotkanie, a może jedynie lęk przed nim, staje się impulsem do powrotu do przeszłości.
Tydzień 8. „Pasażerka” – Zofia Posmysz
Narracja prowadzona jest dwutorowo, między teraźniejszością podróży a wspomnieniami z obozu. Dzięki temu Posmysz ukazuje nie tylko realia życia w Auschwitz, ale również psychologiczne mechanizmy wyparcia, usprawiedliwiania siebie i zniekształcania pamięci. Liza próbuje przekonać siebie, że była inna niż pozostali oprawcy, mniej okrutna i bardziej ludzka. Postać Marty symbolizuje natomiast godność, siłę wewnętrzną oraz moralny opór wobec nieludzkiego systemu.
Powieść nie koncentruje się wyłącznie na fizycznym cierpieniu, lecz na relacjach między ofiarą a sprawcą oraz na cienkiej granicy między człowieczeństwem a podporządkowaniem się systemowi przemocy. Autorka, sama będąca byłą więźniarką Auschwitz, pisze oszczędnie i bez patosu, co nadaje książce szczególną siłę wyrazu.
Lektura Pasażerki skłania do refleksji nad pamięcią, winą i odpowiedzialnością. Pokazuje, że przeszłość nie znika, lecz pozostaje w człowieku i powraca nawet wtedy, gdy wydaje się, że została dawno zamknięta.
ENG
Pasażerka is a novel that confronts the trauma of the Holocaust and the memory of concentration camps. The story begins aboard an ocean liner, where a former SS guard, Liza, notices a woman among the passengers who closely resembles Marta, a former prisoner of Auschwitz. This encounter, or perhaps only the fear of it, becomes the impulse for a return to the past.
The narrative moves between the present journey and memories of the camp. In this way, Posmysz portrays not only the reality of life in Auschwitz but also the psychological mechanisms of denial, self-justification, and distorted memory. Liza tries to convince herself that she was different from other perpetrators, less cruel and more humane. Marta, in contrast, represents dignity, inner strength, and moral resistance within an inhuman system.
The novel does not focus solely on physical suffering, but on the relationship between victim and perpetrator and the fragile boundary between humanity and submission to violence. The author, herself a former Auschwitz prisoner, writes with restraint and without exaggeration, which gives the book particular emotional power.
Reading Pasażerka encourages reflection on memory, guilt, and responsibility. It shows that the past does not disappear, but remains within a person and returns even when it seems long closed.
Wojciech Jagielski to polski reportażysta i wieloletni korespondent wojenny, znany z wnikliwych analiz konfliktów zbrojnych oraz przemian politycznych na świecie. Przez lata pracował jako dziennikarz relacjonując wydarzenia z Kaukazu, Azji Środkowej, Afryki i Bliskiego Wschodu. Jego twórczość reporterska łączy rzetelność faktów z literacką narracją i głęboką refleksją nad losem jednostki uwikłanej w wielką historię. Wśród jego najważniejszych książek znajdują się m.in. Modlitwa o deszcz, Wieże z kamienia oraz Nocni wędrowcy. Każda z nich powstała na bazie osobistych podróży i rozmów z ludźmi żyjącymi w cieniu konfliktów.
Tydzień 7. „Na Wschód od zachodu” – Wojciech Jagielski
Na wschód od zachodu to reportaż poświęcony Kaukazowi, regionowi leżącemu na styku Wschodu i Zachodu, pełnemu napięć politycznych i społecznych. Książka pokazuje życie ludzi w Gruzji, Czeczenii i Dagestanie, które często jest determinowane przez konflikty zbrojne, tradycję i presję historycznych wydarzeń. Jagielski przybliża czytelnikowi zarówno tło polityczne, jak i osobiste historie mieszkańców – uchodźców, wojskowych, cywilów próbujących przetrwać w trudnych warunkach.
Fabuła książki jest mozaiką opowieści, obserwacji i rozmów autora. Jagielski nie stawia klasycznej, linearnej narracji, lecz skupia się na ludzkich losach, pokazując zarówno tragedię wojny, jak i siłę charakteru ludzi, którzy próbują odnaleźć sens w chaosie. Widzimy dramaty rodzin, codzienne wybory oraz mechanizmy konfliktów, które wpływają na życie zwykłych ludzi.
Czytając tę książkę, trudno nie zestawić jej z własnymi doświadczeniami z podróży i obserwacjami współczesnego świata. Jagielski pokazuje, że za każdym konfliktem stoją prawdziwe historie – ludzie i emocje, które nie są widoczne w nagłówkach gazet. W kontekście globalnej sytuacji, wojen i napięć geopolitycznych, lektura „Na wschód od zachodu” staje się przypomnieniem, że świat jest pełen złożoności i niepewności. Podróże uczą pokory i otwartości, a książki Jagielskiego pozwalają lepiej zrozumieć, jak codzienność ludzi w regionach objętych wojną łączy się z wielką polityką i historią.
ENG
Wojciech Jagielski (born 1960) is a renowned Polish journalist, war correspondent, and writer specializing in conflicts in Africa, Central Asia, and the Caucasus. He has worked for “Gazeta Wyborcza” and PAP. Jagielski writes literary nonfiction with a psychological focus, combining accurate reporting with insight into human emotions. His notable books include Modlitwa o deszcz, Nocni wędrowcy, and Wszystkie wojny Lary. Frequent travels to conflict zones give his work authentic accounts of human struggles and daily life in war-torn regions.
Week 7. „Na Wschód od zachodu” – Wojciech Jagielski
Na wschód od zachodu is a reportage focused on the Caucasus, a region situated between East and West, full of political and social tensions. The book portrays the lives of people in Georgia, Chechnya, and Dagestan, where life is often shaped by armed conflicts, tradition, and the weight of historical events. Jagielski presents both the political background and the personal stories of residents – refugees, soldiers, and civilians trying to survive in difficult conditions.
The narrative of the book is a mosaic of stories, observations, and interviews. Jagielski does not follow a classic linear plot but focuses on human lives, showing both the tragedies of war and the strength of character of people trying to find meaning amid chaos. We see family dramas, daily choices, and the mechanisms of conflicts that affect ordinary people’s lives.
Reading this book, it is hard not to compare it with one’s own travel experiences and observations of the contemporary world. Jagielski shows that behind every conflict there are real stories – people and emotions not visible in newspaper headlines. In the context of global crises, wars, and geopolitical tensions, reading “Na wschód od zachodu” serves as a reminder that the world is complex and uncertain. Traveling teaches humility and openness, and Jagielski’s books help better understand how the everyday lives of people in war zones are intertwined with larger political and historical forces.
Richard Bach był amerykańskim pisarzem i pilotem, dla którego latanie stanowiło nie tylko zawód, ale także metaforę wolności i rozwoju duchowego. Doświadczenia z powietrza silnie wpłynęły na jego twórczość, w której często pojawiają się motywy przekraczania ograniczeń oraz poszukiwania sensu życia. Najbardziej znanym jego utworem pozostaje „Mewa. Jonathan Livingston”, uznawana za filozoficzną przypowieść o człowieku i jego aspiracjach.
Tydzień 6. „Mewa. Jonathan Livingston” – Richard Bacha
Książka opowiada historię mewy, która nie potrafi zaakceptować życia podporządkowanego wyłącznie przetrwaniu. Bohater dąży do doskonałości w lataniu i szuka głębszego znaczenia istnienia, co odróżnia go od reszty stada. Jego wybory prowadzą do odrzucenia, ale jednocześnie otwierają drogę do wewnętrznego rozwoju i poznania samego siebie.
Utwór ma prostą formę i oszczędny język, jednak kryje w sobie wiele znaczeń. Można go odczytywać jako opowieść o wolności, indywidualizmie, pasji lub odwadze bycia sobą. To, co szczególnie istotne, to fakt, że każdy czytelnik może zinterpretować tę historię inaczej, niezależnie od etapu życia, na którym się znajduje. Dla jednych będzie to motywacja do zmiany, dla innych cicha refleksja nad własnymi wyborami.
Zakończenie książki pozostawia przestrzeń do przemyśleń i zachęca, by przesłanie opowieści przełożyć na własne życie. „Mewa. Jonathan Livingston” pokazuje, że nawet prosta historia może stać się impulsem do rozwoju i inspiracją do świadomego kształtowania swojej drogi.
ENG
Richard Bach was an American writer and pilot for whom flying was not only a profession but also a metaphor for freedom and spiritual growth. His experiences in the air strongly influenced his writing, which often explores themes of overcoming limitations and searching for the meaning of life. His most famous work is Jonathan Livingston Seagull, regarded as a philosophical parable about human aspirations.
Week 6. „Jonathan Livingston Seagull” – Richard Bach
The book tells the story of a seagull who cannot accept a life focused solely on survival. The protagonist strives for perfection in flight and seeks a deeper purpose, which sets him apart from the rest of the flock. His choices lead to rejection, but at the same time they open the path to inner development and self-discovery.
The work has a simple form and restrained language, yet it contains many layers of meaning. It can be read as a story about freedom, individuality, passion, or the courage to be oneself. What is particularly important is that each reader can interpret the story in their own way, regardless of the stage of life they are in. For some, it may be a motivation for change, for others a quiet reflection on personal choices.
The ending leaves space for thought and encourages readers to translate the message of the story into their own lives. Jonathan Livingston Seagull shows that even a simple narrative can become an impulse for growth and an inspiration to consciously shape one’s own path.
Bonum Cursum 