• Rok 2002. Jestem u dziadków na wsi, tam, skąd pochodzę. Mam niespełna 13 lat i cały świat wydaje się wtedy prostszy. Dziadek siedzi, czyta i rozwiązuje krzyżówki, a ja czekam na kolegów, bo przecież trzeba iść pokopać piłkę.

    W tle mundial. Mecz Korea Południowa – Hiszpania. 22 czerwca, godzina 15:30. Po 120 minutach 0:0, a potem rzuty karne. Korea wygrywa 5:3 i awansuje do półfinału! Pamiętam to doskonale. Ten zachwyt, niedowierzanie i emocje. Korea! Kto by wtedy pomyślał? Hiszpania odpada, a gospodarze piszą swoją mundialową historię. Ja, młody chłopak ze wsi, chłonę to wszystko, zanim ruszę na boisko z kolegami.

    Dzisiaj człowiek patrzy na tę datę i łapie się za głowę. Ponad 24 lata minęły! Dziadka nie ma już z nami od kilku lat, ale w pamięci wciąż widzę go siedzącego z gazetą, pochylonego nad krzyżówkami. Ja czekający na kolegów, on zajęty swoimi sprawami, a gdzieś w tle mundial i wielka sensacja. Niby zwyczajna scena, nic wielkiego, a dziś właśnie takie chwile mają największą wartość. Człowiek oddałby wiele, żeby jeszcze raz usiąść w tamtym pokoju, choćby tylko na jedno takie popołudnie.

    A teraz mały zwrot akcji. Wchodzę do piwnicy żony, która, delikatnie mówiąc, nie jest wielką fanką piłki nożnej. Patrzę, a tam leży piłka! I co najlepsze, na niej rocznik 2002. Przypadek? Może. Ale dla mnie to jak mały wehikuł czasu. Pompka w dłoń, pompujemy ją razem z dzieciakami i ruszamy pokopać przed domem.

    I tak sobie myślę, że historia zatoczyła koło. Kiedyś to ja miałem 13 lat, czekałem na kolegów i marzyłem, żeby wyjść na boisko. Dziś sam zabieram swoje dzieci. Inne czasy, inne pokolenie, ale piłka wciąż ta sama. No, może trochę bardziej wysłużona. 😉

  • 15 listopada 1989 roku przyszedłem na świat. Był to czas wielkich przemian w Polsce, kiedy kraj powoli wchodził w nową rzeczywistość. Sporo się wtedy działo, ale umówmy się, co ja mogłem o tym wszystkim wiedzieć? Miałem przecież ważniejsze sprawy na głowie: jedzenie, spanie i poznawanie świata z perspektywy łóżeczka. Historia pisała swoje, a ja właśnie rozpoczynałem swoją!

    W tym roku przeprowadziłem niemal do samego końca pewien ciekawy eksperyment. Nie pomijając nikogo ze swoich znajomych, składałem im życzenia urodzinowe, tradycyjnie życząc przede wszystkim zdrowia, bo szczerze uważam, że to najważniejsze. Zresztą nie są to życzenia składane od święta bo niemal każdego ranka zaglądam do kalendarza, sprawdzając, kto danego dnia obchodzi urodziny. Tym razem jednak miałem w tym swój mały plan. Czekałem, co wydarzy się 15 listopada i czy ktoś odwdzięczy się tym samym. Czy ktoś pamięta o moich urodzinach tak, jak ja pamiętam o urodzinach innych? Lecz zanim o wynikach to co psychologia mówi o pamiętaniu o innych? Poniżej uporządkowałem pięć publikacji, które można powiązać z moim urodzinowym eksperymentem. Każda dotyczy nieco innego aspektu: pamięci, relacji, wzajemności, życzliwości i znaczenia ważnych dat.

    1. Dlaczego pamiętamy urodziny jednych osób, a innych nie?

    Autorzy: Selin Kesebir i Shigehiro Oishi Rok: 2010 Czasopismo: Psychological Science

    Badacze przeprowadzili trzy eksperymenty dotyczące zapamiętywania dat urodzin znajomych.

    Wyniki pokazały, że ludzie częściej pamiętają urodziny osób, których daty są zbliżone do ich własnych. Im większa odległość między datami, tym częściej pojawiały się problemy z przypomnieniem sobie właściwego dnia.

    To zjawisko nazwano efektem odniesienia do siebie (self-reference effect).

    Ciekawy wniosek: własne urodziny mogą stanowić dla naszego mózgu punkt odniesienia przy zapamiętywaniu dat innych osób.

    Źródło: A Spontaneous Self-Reference Effect in Memory – Psychological Science, 2010 .

    2. Czy urodziny zmieniają sposób, w jaki patrzymy na życie?

    Autorki: Johanna Peetz i Anne E. Wilson Rok: 2013 Czasopismo: Journal of Personality and Social Psychology

    Badaczki przeprowadziły sześć badań dotyczących wpływu ważnych dat na postrzeganie własnego życia.

    Sprawdzały, czy urodziny i inne ważne momenty w kalendarzu wpływają na ocenę przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

    Wyniki wskazywały, że urodziny mogą działać jak psychologiczne punkty graniczne. Ludzie dzielą swoje życie na kolejne etapy i częściej zastanawiają się nad swoimi celami.

    Ciekawy wniosek: urodziny to nie tylko kolejny rok życia, ale również okazja do refleksji nad tym, co udało nam się osiągnąć i co jeszcze chcielibyśmy zrobić.

    Źródło: The Post-Birthday World – PubMed, 2013 .

    3. Czy kartka urodzinowa może budować więzi przez całe życie?

    Autorki: Hannah J. Elizabeth i Daisy Payling Publikacja: 2021, wydanie czasopisma z 2022 roku Czasopismo: History of the Human Sciences

    To wyjątkowo ciekawy projekt brytyjski.

    W ramach długoterminowego badania obejmującego osoby urodzone w 1946 roku uczestnicy przez dziesięciolecia otrzymywali kartki urodzinowe od zespołu badawczego.

    Początkowo kartki miały przede wszystkim praktyczne znaczenie, ale z czasem stały się sposobem podtrzymywania więzi między uczestnikami a badaczami.

    Po latach niektórzy uczestnicy traktowali je jako symbol przynależności do wyjątkowej społeczności.

    Ciekawy wniosek: regularne pamiętanie o drugiej osobie może budować więź, nawet jeśli nie utrzymujemy z nią codziennego kontaktu.

    Źródło: From Cohort to Community: The Emotional Work of Birthday Cards .

    4. Czy życzenia pomagają utrzymywać znajomości?

    Autorzy: Kathryn Dindia, Lindsay Timmerman, Emily Langan, Erin M. Sahlstein i Jill Quandt Rok: 2004 Czasopismo: Journal of Social and Personal Relationships

    W badaniu uczestniczyło 395 studentów. Naukowcy analizowali otrzymywane kartki i życzenia świąteczne, pytając uczestników, dlaczego je wysyłają i jakie znaczenie mają one dla relacji.

    Jednym z najczęściej podawanych powodów było po prostu to, że nadawca i odbiorca pozostają w jakiejś relacji. Część osób wskazywała również chęć utrzymania kontaktu.

    Co ciekawe, personalizowane wiadomości, zawierające własne dopiski, były postrzegane jako bardziej znaczące niż same standardowe kartki.

    Ciekawy wniosek: czasami nie chodzi o samą treść życzeń, ale o fakt, że ktoś poświęcił chwilę, żeby o nas pamiętać.

    Źródło: The Function of Holiday Greetings in Maintaining Relationships .

    5. Dlaczego odwzajemniamy dobro?

    Autorzy: Yuma Shiraki i Tasuku Igarashi Rok: 2016 Czasopismo: The Japanese Journal of Psychology

    Badacze sprawdzali, w jaki sposób otrzymana pomoc i życzliwość wpływają na wdzięczność oraz chęć odwzajemniania dobra.

    W pierwszym eksperymencie uczestniczyło 119 studentów, którzy przypominali sobie sytuacje, w których otrzymali pomoc od innych.

    W drugim eksperymencie uczestniczyło 59 osób, którym przedstawiono sytuację otrzymania prezentu.

    Wyniki pokazały, że wartość otrzymanego gestu miała znaczenie dla odczuwanej wdzięczności i skłonności do odwzajemniania życzliwości.

    Ciekawy wniosek: otrzymane dobro może wywoływać naturalną chęć przekazania go dalej. Nie musi to być dokładnie ten sam gest ani wobec tej samej osoby.

    Źródło: What Factors of Prosocial Behavior Evoke Recipients’ Gratitude and Indebtedness? .

    Na koniec nasuwa mi się jeden prosty wniosek: warto pamiętać o innych nie dlatego, że oczekujemy tego samego w zamian, ale dlatego, że czasami zwykłe „wszystkiego najlepszego” może znaczyć dla drugiego człowieka znacznie więcej, niż nam się wydaje. Ja staram się pamiętać o ludziach, nawet jeśli nie zawsze przekłada się to na wysłanie wiadomości. Żyjemy w erze komputerów, a właściwie dziś przede wszystkim telefonów, które potrafią przypomnieć nam niemal o wszystkim. Mamy kalendarze, powiadomienia i media społecznościowe, więc tak naprawdę coraz trudniej usprawiedliwiać się brakiem możliwości pamiętania. Nie chodzi o to, żeby rozliczać kogokolwiek z życzeń czy oczekiwać wzajemności. Chodzi o zwykłą ludzką życzliwość. Bo przecież pamiętać o kimś można na wiele sposobów, a czasami wystarczy tylko kilka sekund, żeby sprawić komuś przyjemność. Najważniejsze, żeby po prostu o sobie nie zapominać.

  • 11 listopada to dla Polaków wyjątkowa data. Odzyskanie niepodległości świętujemy nie tylko podczas uroczystości patriotycznych, ale również na sportowo. Z roku na rok Biegi Niepodległości przyciągają tysiące uczestników, którzy zakładają biało-czerwone stroje, przypinają narodowe flagi i wspólnie pokonują kolejne kilometry. Niektóre z tych wydarzeń mają już kilkudziesięcioletnią historię. Mam jednak wrażenie, że te lokalne, pustoszeją. Czyżby ludzie wybierali te większe?

    Jednym z najwcześniejszych Biegów Niepodległości w Polsce był bieg organizowany w Chełmku, którego historia sięga 1987 roku. Jego pomysłodawcą był Henryk Ekiert. Dwa lata później, 12 listopada 1989 roku, odbyła się pierwsza edycja słynnego warszawskiego Biegu Niepodległości. Trasa liczyła 11,2 km i prowadziła z Placu Zamkowego do Wilanowa. Na mecie sklasyfikowano 316 zawodników. Dziś jest to jedna z najbardziej rozpoznawalnych imprez biegowych organizowanych z okazji Święta Niepodległości.

    Jednym z największych z kolei wydarzeń w historii polskich biegów patriotycznych był Poznański Bieg Niepodległości RUNPOLAND z 11 listopada 2018 roku. W biegu na dystansie 10 km na mecie zameldowały się aż 22 543 osoby! Wydarzenie zorganizowano w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Szczególnym symbolem imprezy stał się widok tysięcy biegaczy ubranych w biało-czerwone barwy, którzy wspólnie stworzyli imponujące widowisko.

    Warszawski Bieg Niepodległości przez lata stał się prawdziwą sportową tradycją. W 2026 roku odbyła się już jego 36. edycja, a na mecie zameldowało się 19 542 uczestników. To rekord frekwencji tej warszawskiej imprezy. Warto zauważyć, że wydarzenie, które w 1989 roku zgromadziło 316 zawodników, dziś przyciąga dziesiątki tysięcy osób. To ogromna zmiana pokazująca, jak bardzo rozwinęło się bieganie w Polsce.

    Kilka ciekawostek o Biegach Niepodległości

    • – Warszawa (1989) – pierwszy Bieg Niepodległości odbył się 12 listopada, dzień po święcie. Wystartowało w nim 316 zawodników. Dziś tysiące uczestników tworzą na starcie ogromną biało-czerwoną flagę.
    • – Poznań (2018) – rekordowa frekwencja wśród opisywanych biegów. Na mecie zameldowały się aż 22 543 osoby. Bieg zorganizowano z okazji 100-lecia odzyskania niepodległości.
    • – Chełmek (1987) – jeden z najstarszych Biegów Niepodległości w Polsce. Jego pomysłodawcą był Henryk Ekiert. Tradycja rozpoczęła się jeszcze w czasach PRL-u.
    • – Kraków – organizowany jest m.in. bieg na symbolicznym dystansie 1918 metrów, nawiązującym do roku odzyskania niepodległości.
    • – Wrocław – uczestnicy biegów patriotycznych podkreślają wyjątkowy charakter wydarzenia biało-czerwonymi strojami i symbolami narodowymi.

    Biegi Niepodległości pokazują, że patriotyzm można wyrażać na wiele sposobów. Nie trzeba walczyć o rekord życiowy ani zajmować miejsca na podium. Dla jednych najważniejsze jest pokonanie 10 kilometrów, dla innych pierwszy start w zawodach, a dla jeszcze innych samo uczestnictwo w wydarzeniu.

    W naszym regionie również nie brakowało okazji do biegania. Swoje Biegi Niepodległości zorganizowały Stargard, Goleniów, Szczecin, Gryfino, Choszczno, Police oraz Niedźwiedź. Na szczególną uwagę zasługuje Goleniowska Mila Niepodległości, która od wielu lat jest jedną z najważniejszych imprez biegowych w regionie i przyciąga liczne grono uczestników. W Choszcznie odbyła się druga edycja Nocnego Biegu Niepodległości, tym razem 10 listopada. Ja zdecydowałem się na start w Gryfinie, gdzie tradycyjnie rozegrano bieg na 10 km. Tym razem trasę podzielono na cztery pętle zamiast dotychczasowych pięciu, co było miłą odmianą.

  • Tydzień 45 – 46. Piotr Hercog i Jacek Antczak – Ultrabiografia.

    Piotr Hercog to ultramaratończyk, biegacz górski, taternik jaskiniowy, instruktor wspinaczki górskiej i ratownik GOPR. Pochodzi z Częstochowy, a obecnie mieszka w Kudowie-Zdroju. Jego sportowa droga rozpoczęła się znacznie wcześniej, niż pojawiły się ekstremalne biegi, z których jest dziś znany. Od młodych lat fascynowały go góry, jaskinie, wspinaczka i eksplorowanie miejsc, do których nie każdy miał odwagę się zapuścić. Z czasem doszły do tego rajdy przygodowe, marsze na orientację i kolejne wyzwania wymagające nie tylko dobrej kondycji, ale przede wszystkim wytrzymałości psychicznej i determinacji.

    Hercog brał udział w kilkudziesięciu ekstremalnych rajdach przygodowych, podczas których uczestnicy pokonują setki, a nawet tysiące kilometrów, łącząc bieganie, jazdę na rowerze, wspinaczkę i kajakarstwo. Ważną częścią jego życia była również eksploracja jaskiń, między innymi w Alpach i Chinach. Od 2009 roku coraz większą rolę zaczęły odgrywać biegi górskie i ultramaratony. Na swoim koncie ma zwycięstwa w zawodach rozgrywanych w niezwykle wymagających warunkach, między innymi na zamarzniętym Bajkale, w Patagonii, na Kilimandżaro i pod Mount Everestem. Wygrał również Moab Endurance Run w Stanach Zjednoczonych na dystansie około 400 kilometrów. Jest człowiekiem, którego trudno zamknąć w jednej sportowej kategorii. Bieganie, góry, jaskinie i podróże tworzą właściwie jedną wielką pasję, która od lat wyznacza kierunek jego życia.

    Drugim autorem książki jest Jacek Antczak, wrocławski dziennikarz, reporter, publicysta i autor książek. Specjalizuje się w reportażu i rozmowach z ludźmi, a jego dorobek obejmuje zarówno publikacje poświęcone znanym postaciom, jak i historie zwyczajnych ludzi. Jest laureatem wielu nagród dziennikarskich, w tym nominowanym do Grand Press. Co ciekawe, sam również jest maratończykiem, dlatego temat biegania i sportowych wyzwań nie jest mu obcy. W przypadku tej publikacji jego doświadczenie reporterskie pozwoliło przedstawić życie Hercoga w formie barwnej, pełnej szczegółów opowieści.

    Książka prowadzi czytelnika przez kolejne etapy życia Hercoga, od częstochowskiego dzieciństwa i młodzieńczych przygód, przez pierwsze wyprawy górskie, wspinaczkę i eksplorację jaskiń, aż po ekstremalne rajdy przygodowe i biegi ultramaratońskie. Poznajemy między innymi historię jego sportowych początków, studiów, pracy oraz drogi, która doprowadziła go do startów w najbardziej wymagających zawodach na świecie. Autorzy nie trzymają się przy tym sztywnej chronologii. Poszczególne rozdziały przeplatają opowieści z różnych okresów życia z kolejnymi wyzwaniami w ramach projektu Hercog Mountain Challenge.

    Szczególnie interesujące są historie związane z jego wyprawami. Poznajemy kulisy startu w maratonie na zamarzniętym Bajkale, zmagań na Elbrusie, wypraw w Himalaje oraz niezwykłego biegu w Patagonii, gdzie jednym z zagrożeń było spotkanie z pumą. Jest też historia ekstremalnego Moab Endurance Run w Stanach Zjednoczonych, na dystansie około 386 kilometrów. Autorzy zabierają nas również do świata speleologii, pokazując przygody Hercoga w jaskiniach Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Alp i Chin. Nie brakuje opowieści o wspinaczce, przekraczaniu własnych możliwości, niebezpiecznych sytuacjach i decyzjach, które czasami mogły zakończyć się tragicznie.

    Ważne jest również to, że książka nie przedstawia wyłącznie sportowej strony jego życia. Dowiadujemy się, jak wyglądało jego dzieciństwo, jakie miał plany i zainteresowania, jak kształtował się jego charakter oraz skąd wzięła się potrzeba ciągłego poszukiwania przygód. Są historie z częstochowskiego podwórka, studiów, pracy i podróży, a także sporo humoru i nieoczekiwanych anegdot. Dzięki temu Hercog nie jest przedstawiony wyłącznie jako człowiek osiągający niesamowite wyniki, ale jako osoba z krwi i kości, która ma swoje słabości, popełnia błędy, podejmuje ryzyko i nie zawsze wszystko układa się po jej myśli.

    „Ultrabiografia” to w gruncie rzeczy książka o człowieku, który postanowił nie odkładać życia na później. O jego ciekawości świata, zamiłowaniu do podróżowania i potrzebie sprawdzania, gdzie przebiegają granice własnych możliwości. Co istotne, nie trzeba być biegaczem ani miłośnikiem sportów ekstremalnych, żeby znaleźć w tej historii coś interesującego. To przede wszystkim opowieść o przygodzie, odwadze, pasji i niezwykłym sposobie patrzenia na życie.

    ENG

    Piotr Hercog is an ultramarathon runner, mountain runner, cave explorer, climbing instructor, and a member of the Mountain Volunteer Search and Rescue Service (GOPR). Originally from Częstochowa, he currently lives in Kudowa-Zdrój. From an early age, he was fascinated by mountains, caves, climbing, and exploration. Over the years, these interests developed into a passion for adventure racing and extreme endurance challenges. He has competed in numerous demanding events around the world, including races on the frozen Lake Baikal, in Patagonia, on Kilimanjaro, and near Mount Everest. One of his remarkable achievements was winning the Moab Endurance Run in the United States, covering approximately 386 kilometres.

    The second author, Jacek Antczak, is a journalist, reporter, and writer from Wrocław. He specialises in interviews and reportage. He is also a marathon runner, which gives him a personal connection to the world of endurance sports.

    Ultrabiography tells the story of Hercog’s life, from his childhood and first adventures to mountain expeditions, cave exploration, adventure racing, and ultramarathons. The book takes readers behind the scenes of his extraordinary journeys and competitions, describing not only his sporting achievements but also the challenges, risks, difficult moments, and unexpected situations he has experienced along the way.

    What makes this book particularly interesting is that it goes beyond sport. We discover the person behind the achievements, his personality, sense of humour, motivations, and constant desire to explore the world. There are stories from different corners of the globe, dangerous adventures, and plenty of unexpected anecdotes.

    Ultimately, Ultrabiography is a story about passion, courage, determination, and living life to the fullest. It shows that extraordinary adventures often begin with simple curiosity and the willingness to step beyond one’s comfort zone.

  • Siedzimy w salonie i patrzymy na niebo. Mamy duże szklane okna, od ziemi do sufitu, widać w nich wszystko na zewnątrz na czele ze wszystkimi zabrudzeniami. Obserwujemy. Największa jest moja ciekawość, gdy patrzę na ciekawość moich dzieci. Na co ona tak patrzą i czego tak bardzo wypatrują? Piękna w codzienności…

    Swoją drogą niebo a właściwie jego kolory mocno się zmieniły z biegiem lat. Mam wrażenie, że nieboskłon jest jakiś inny, wręcz sterowany. Mocniejsze barwy, odcienie purpury i błękitu, smugi. Chyba przeprowadzka, zresztą prawie dziesięć lat temu, dopiero teraz daje o sobie znaki. Zauważam zmiany.